Nascholing voor en door zorgprofessionals

Incidenten in de gezondheidszorg veroorzaken op grote schaal onbedoelde en ongewenste schade aan patiënten. De aandacht voor de aard, ernst en omvang van incidenten in de Nederlandse gezondheidszorg bestaat nog maar kort, voorheen zag men incidenten in de zorg als een sporadisch en geïsoleerd verschijnsel. Door in het systeem van zorg systematisch barrières aan te brengen kan het maken van fouten moeilijker worden gemaakt; hiermee zijn incidenten te vermijden. Systematische analyse van fouten met behulp van methoden als Prisma en Tripod Beta is erop gericht de latente faalfactoren te identificeren en dus barrières op te werpen voordat incidenten zich voordoen.

Een anafylaxie na een insectensteek is op de kinderleeftijd zeldzaam. De meeste ‘allergische reacties’ na een insectensteek bij kinderen zijn ‘large local reactions’, grote en hinderlijke zwellingen op de plek van de steek zelf die ontstaan in een aantal uren. Dit is vervelend maar niet gevaarlijk, en vormt geen risicofactor voor een anafylactische reactie bij een volgende steek. Behandeling bestaat uit lokale afkoeling, en zo nodig een ontstekingsremmend middel (nsaid). Uitsluitend als er sprake is van een anafylaxie is verdere behandeling geïndiceerd. Deze bestaat uit adviezen om nieuwe steken te voorkómen, en immuuntherapie. Een ernstige anafylactische reactie op insectensteken is een absolute indicatie voor immuuntherapie bij kinderen vanaf 5 jaar. Immuuntherapie is effectief voor bij-, wesp- en hommelsteek, en wordt over het algemeen vijf jaar volgehouden. In de inductiefase wordt eenmalig een adrenaline auto-injector voorgeschreven; bij het bereiken van de onderhoudsdosering is de patiënt in principe al beschermd. Kinderen worden in Nederland meestal gestoken of gebeten door een wesp of een mug; deze steken kunnen aanleiding geven tot onschuldige zwellingen, maar ook tot een algemene allergische reactie. In dit artikel worden alle verschijnselen van een insectenallergie en de behandeling ervan besproken, zowel in de eerste-hulp-situatie als op langere termijn door middel van immuuntherapie.

Respiratoire insufficiëntie komt vaak voor bij prematuur geboren neonaten en niet-invasieve ondersteuning geniet bij de behandeling de voorkeur. Deze ondersteuning wordt gewoonlijk gegeven door nasale continue positieve luchtwegdruk (nasal continuous positive airway pressure: ncpap), maar een nieuwe vorm van respiratoire ondersteuning, de hoge flow neusbril (high flow nasal cannula: hfnc) wordt steeds vaker toegepast. De vraag is of deze nieuwe vorm van niet-invasieve ondersteuning effec- tief en veilig is om mechanische beademing te voorkómen en uitkom- sten op de lange termijn te verbeteren. Er werden drie gerandomiseerde gecontroleerde studies (rct’s) gevon- den die ncpap vergeleken met hfnc. De studies includeerden een gering aantal patiënten en waren van een matige methodologische kwaliteit. Gepoolde data met als uitkomstmaat respiratoire insufficiëntie en/of bijwerkingen laat geen verschil zien tussen de groepen behandeld met hfnc of ncpap, maar de individuele studies vertonen een grote spreiding en de betrouwbaarheidsintervallen zijn te groot om klinisch relevante verschillen uit te sluiten. Op basis van deze resultaten en expliciet genoemde overige overwegingen kan het gebruik van hfnc niet aan- bevolen worden. Meer gerandomiseerd onderzoek met grote aantallen patiënten en uitkomsten op de lange termijn is nodig om de relatieve effectiviteit van hfnc en ncpap bij de behandeling van respiratoire insufficiëntie bij prematuur geboren neonaten vast te stellen.

Sinds de publicatie van de nvk-richtlijn Diagnostiek mentale retardatie (2005) hebben de ontwikkelingen in de genetische diagnostiek een enorme vlucht genomen, die op afzienbare termijn zal leiden tot genetische analyse van het complete genoom van individuele patiënten. De conventionele karyotypering wordt steeds meer vervangen door microarray technologie met een ongeveer tienmaal hogere resolutie wat betreft copy number variations (microdeleties, microduplicaties). Genomische arrays zijn echter doorgaans niet geschikt voor de opsporing van puntmutaties en hebben beperkingen bij gebalanceerde translocaties en laaggradig mozaïcisme. Daarvoor zijn gerichte technieken en dus gerichte vragen nodig. Bij relatief veelvoorkomende chromosomale afwijkingen (downsyndroom, klinefeltersyndroom, trisomie 13) is karyotypering, al dan niet met fish, vooralsnog efficiënter en sneller. Op het gebied van stofwisselingsziekten behoeft de richtlijn aanvulling ten aanzien van stoornissen in het creatinemetabolisme en -transport, cholesterolsynthesedefecten (smith-lemli-opitzsyndroom) en de congenital disorders of glycosylation (cdg). Ten slotte moet een nieuwe richtlijn ook standaarden formuleren ten aanzien van kwaliteit en veiligheid van de beeldvormende diagnostiek.

James Parkinson beschreef in 1817 voor het eerst de ziekte van Parkinson in zijn essay de ‘Shaking palsy’. Dit deed de Britse arts op basis van observaties van mensen die in Londen op straat liepen. James Parkinson beschreef in zijn essay de typische kenmerken van de ziekte: tremor, scheve houding en het looppatroon. Pas veel later, in 1912, werd de ziekte naar hem vernoemd.

Oedeem is een zwelling in het weefsel die ontstaat door een stoornis in de afvoer van lichaamsvocht waardoor het vocht zich ophoopt tussen de lichaamscellen. Bij oedeem is onderscheid te maken tussen veneus oedeem en lymfoedeem. Lymfoedeem is een veelvoorkomende complicatie van de behandeling van kanker of van het kankerproces zelf. Omdat steeds meer fysiotherapeuten betrokken zijn bij oefenprogramma’s voor kankerpatiënten, is het belangrijk dat zij oedeem kunnen signaleren. Het vaststellen van lymfoedeem vraagt echter om specifieke vaardigheden en ervaring. Om deze redenen worden in dit artikel de diagnostiek en de differentiële diagnostiek van lymfoedeem beschreven voor de algemeen fysiotherapeut.