Nascholing voor en door zorgprofessionals

In de vorige editie van PsyXpert (2026-2) besprak Bas van Heycop ten Ham de kritiek van Flip Jan van Oenen, zoals verwoord in diens boek Verdragen. Waar Van Oenen de bijl aan de wortel van de psychotherapie legt door te beweren dat deze ‘vaker niet dan wel werkt’ en gerantsoeneerd moet worden tot zeven sessies, zet Van Heycop ten Ham hier terecht serieuze vraagtekens bij. We moeten echter verder gaan dan het plaatsen van vraagtekens: deze drastische generalisatie is simpelweg onverantwoord. Het kritiekloos reduceren van psychotherapie tot een handjevol sessies is een schadelijke misvatting die voorbijgaat aan het leed van complexe en kwetsbare patiëntengroepen. In zijn slotbeschouwing oppert Van Heycop ten Ham een belangrijke vraag die uit dit debat naar voren komt – even fundamenteel als complex: ‘Is meer, langer en intensiever altijd beter? Voor wie wel?’ Kort na het verschijnen van de vorige editie van dit blad, verscheen een proefschrift dat we kunnen gebruiken om een antwoord te formuleren op deze vraag in de context van complexe problematiek en persoonlijkheidsstoornissen. Waar Van Oenen (2025) pleit voor een ‘bescheiden’ aanbod, wijst de wetenschappelijke literatuur op een veel genuanceerder beeld. We gaan in op het proefschrift van Marit Kool (2026), getiteld Optimizing Psychotherapy Dosage for comorbid depression and personality disorders (PsyDos studie). In deze nieuwsrubriek nemen we u als lezer graag mee in haar bevindingen.

Een intake in de GGZ volgt meestal een reductionistisch model: de behandelaar vraagt naar klachten, oorzaken, in stand houdende factoren en ontwikkelingsanamnese en doet vervolgens een behandelvoorstel. Steeds vaker wordt echter gekozen voor herstelgerichte diagnostiek, waarbij de patiënt meer invloed krijgt op intake en behandeling. Hierbij worden ideeën uit systemisch denken en positieve psychologie toegepast: de focus verschuift van klachten naar krachten. Dit artikel bespreekt de netwerkintake in de GGZ, met bijzondere aandacht voor mensen met een verstandelijke beperking, en licht het proces toe aan de hand van casussen.

Dit artikel onderzoekt de invloed van sociaalmaatschappelijke factoren, zoals de klimaatverandering en oorlogsdreiging, op psychisch lijden en bepleit een contextsensitieve geestelijke gezondheidszorg (GGZ). Klimaatverandering en oorlogsdreiging hebben aantoonbare effecten op mentaal welzijn, ook wanneer deze dreiging niet direct, maar via media wordt ervaren. Klimaatgerelateerde psychische klachten, zoals angst, somberheid en machteloosheid, kunnen al bestaande psychopathologie versterken en bijdragen aan een verhoogde zorgvraag, met name onder jongeren. Daarnaast blijkt dat ervaren oorlogsdreiging samenhangt met een daling in welbevinden, een toename van angst- en stemmingsklachten en heractivatie van eerdere trauma’s. Het concept van het sociaal onbewuste verduidelijkt daarbij hoe collectieve en historische ervaringen doorwerken in individuele psychopathologie. Psychisch lijden wordt dus mede gevormd door de sociaalmaatschappelijke context. De auteurs stellen dat het van belang is dat de GGZ haar focus verbreedt van een primair individueel gerichte aanpak naar een integrale benadering, waarin, ecologische en geopolitieke factoren expliciet worden meegenomen in diagnostiek en behandeling.

De rubriek Uitgelicht brengt recente ontwikkelingen in ons vakgebied onder de aandacht door het bespreken van artikelen uit internationale tijdschriften. Het doel is een brug te slaan tussen wetenschap en praktijk. Onderwerpen zijn onder andere de toepasbaarheid van onderzoek, digitalisering van de GGZ, kunstmatige intelligentie, kwalitatief en kwantitatief onderzoek, N=1-studies en bredere aandacht voor het welzijn van cliënten.

Marc Daemen is klinisch psycholoog, psychotherapeut, P-opleider en Primus Inter Pares bij GGZ Westelijk Noord-Brabant (GGZ WNB). Daemen is gespecialiseerd in groepstherapie. Bij de RINO Groep is hij coördinerend docent groepsdynamica. Daarnaast is Daemen voorzitter van de Nederlandse vereniging voor groepsdynamica en groepspsychotherapie (NVGP).

Een posttraumatische stressstoornis (PTSS) komt vaak voor bij vluchtelingen, ook als zij zwanger zijn. Maternale stress, zoals PTSS, kan een negatieve invloed hebben op de ontwikkeling van het ongeboren kind en op de emotionele beschikbaarheid van de moeder na de bevalling. Een traumaverwerkende therapie is de eerstekeusbehandeling bij PTSS. Wetenschappelijk onderzoek naar de toepasbaarheid, veiligheid en effectiviteit van traumaverwerkende therapie bij zwangere vrouwen is schaars. Wij behandelden een meervoudig getraumatiseerde zwangere vluchtelinge twee keer per week door middel van eye movement desensitization and reprocessing (EMDR). Behoudens het gebruik van een tolk, is de toepassing van het protocol niet aangepast. De behandeling werd goed verdragen en leidde tot een remissie van de PTSS. Deze casus illustreert hoe een traumagerichte therapie eruit kan zien, welke keuzes gemaakt kunnen worden. Een dergelijke therapie is te overwegen bij ernstige intrusieve klachten. Meer onderzoek naar traumaverwerkende therapie bij zwangere vrouwen met PTSS is nodig.