PsyXpert

Lonneke Lenferink benoemd tot bijzonder hoogleraar Rouw na Traumatisch Verlies | Update DSM-5-TR-licenties per 1 januari 2026: wat verandert er en wat betekent dit voor zorgaanbieders? | Onderzoek naar zelfinschatting van therapeuten

In de rubriek Uitgelicht brengen we lezers van PsyXpert op de hoogte van recente internationale publicaties die relevant zijn voor de klinische praktijk. Daarmee dragen we bij aan het verkleinen van de kloof tussen wetenschap en praktijk, door nieuwe inzichten te vertalen naar hun betekenis voor de dagelijkse zorg. In dit nummer staat rouw centraal. Dit keer wordt een recent kwalitatief onderzoek besproken, waarin is onderzocht hoe nabestaanden én clinici aankijken tegen het gebruik van deepfaketechnologie in de behandelkamer om mensen te begeleiden bij hun rouwproces.1 Deepfaketechnologie zou ingezet kunnen worden om unfinished business te adresseren door een gesprek na te bootsen met een deepfakebeeld van de overledene dat wordt aangestuurd door een therapeut. Deeptherapy is een platform dat realtime deepfakegesprekken mogelijk maakt. Figuur 1 laat zien hoe dit werkt.

Rouw hoort bij het ouder worden en juist ouderen hebben een grotere kans op gecompliceerde rouw. Hoewel de meningen nog enigszins verdeeld zijn over de beste conceptualisatie van gecompliceerde rouw als psychische stoornis, komt gecompliceerde rouw veel voor bij ouderen. Al te vaak wordt deze diagnose gemist. Dat is jammer, want ouderen met gecompliceerde rouw lijden enorm, terwijl gecompliceerde rouw goed behandelbaar is.

Imaginaire rescripting (ImRs) krijgt steeds meer aandacht als een innovatieve behandelmethode voor stoornissen die samenhangen met aversieve herinneringen of beelden. Patiënten met een persisterende-rouwstoornis (PRS) ervaren vaak beelden die betrekking hebben op de overledene of het overlijden. Gezien de veronderstelde werkingsmechanismen kan ImRs een veelbelovende aanvulling vormen op bestaande interventies voor PRS. Dit artikel biedt een inleiding tot ImRs en belicht de potentiële toepassing ervan in de behandeling van PRS. Er wordt uiteengezet hoe ImRs kan worden toegepast om verschillende thema’s binnen PRS te adresseren, waaronder onbevredigende afscheidssituaties, unfinished business, onvervulbare verantwoordelijkheden, schuld en zelfverwijt. Tot slot worden mogelijke werkingsmechanismen besproken, met bijzondere aandacht voor hun relevantie voor de klinische praktijk.

Het verlies van een dierbare kan leiden tot langdurige rouwklachten, vooral wanneer een overlijden plaatsvindt in traumatische omstandigheden, zoals tijdens de COVID-19-pandemie. Zo’n verlies wordt ook wel een potentieel ‘traumatisch verlies’ genoemd. Onderzoek toont aan dat mensen na een traumatisch verlies een verhoogd risico hebben op het ontwikkelen van een persisterende-rouwstoornis. Psychologische behandeling kan voor deze nabestaanden helpend zijn. Sinds de COVID-19-pandemie is er steeds meer behoefte aan psychologische hulp op afstand, zoals onlinebehandeling. Toch is er tot nu toe weinig onderzoek gedaan naar de effectiviteit van dergelijke onlinebehandelingen. In dit artikel gaan we in op reguliere behandelmethoden voor persisterende rouw en er wordt een online rouwbehandeling besproken die is ontwikkeld tijdens de COVID-19-pandemie. Ook wordt stilgestaan bij de effectiviteit van onlinebehandeling en waar deze kan worden ingezet binnen een ‘stepped care’-benadering.

Het overlijden van een dierbare is een van de meest ingrijpende gebeurtenissen in het leven. De meeste volwassenen en kinderen vinden, met steun uit hun omgeving, manieren om verlies zonder professionele hulp te integreren in hun leven. Een minderheid ontwikkelt echter een persisterende-rouwstoornis, gekenmerkt door aanhoudend verlangen en intens verdriet die het dagelijks leven ernstig belemmeren. Risicofactoren voor persisterende-rouwklachten bij volwassenen zijn eerdere psychische problemen, een plotseling of gewelddadig verlies, verlies van partner of kind, sociaaleconomische kwetsbaarheid en angstige hechting. Bij kinderen spelen cognitieve vermijding, chronische stressoren en gebrek aan steun een rol, terwijl positieve ouder-kindinteractie beschermend werkt. Sinds de komst van de DSM-5-TR zijn diverse screeningsinstrumenten ontwikkeld voor het meten van persisterende-rouwklachten bij volwassenen en kinderen. Deze instrumenten worden nader toegelicht in dit artikel en zijn gratis beschikbaar in het Nederlands en andere talen. Vroege signalering van wie vastloopt na verlies vergroot de kans op tijdige ondersteuning, waardoor langdurige klachten worden voorkomen.