PsyXpert

Onderzoek naar negatieve en mogelijk schadelijke effecten van psychologische behandeling, zogeheten iatrogene schade, staat nog in de kinderschoenen. Ondanks dat er in (effectiviteits)onderzoek steeds meer aandacht komt voor negatieve gebeurtenissen en effecten, met name verkregen via kwalitatieve data, krijgt dit onderwerp in de dagelijkse praktijk nog weinig structurele aandacht. Wat verstaan we precies onder iatrogene schade? En hoe kun je die tijdig signaleren? In dit artikel brengen we de verschillende vormen van negatieve effecten in kaart die onderscheiden moeten worden van potentiële schade. Ook doen we suggesties om potentieel schadelijke effecten vroeg te herkennen. Denk daarbij aan frequente monitoring en het systematisch bespreken van negatieve ervaringen. Met dit nascholingsartikel willen we collega’s stimuleren om niet alleen aan de werkzaamheid van therapie, maar ook aan potentiële (schadelijke) bijwerkingen meer ruchtbaarheid te geven.

Met de rubriek Uitgelicht brengen we onze lezers op de hoogte van recente internationale publicaties die relevant zijn voor de klinische praktijk. Daarmee willen we bijdragen aan het verkleinen van de kloof tussen wetenschap en praktijk, door nieuwe inzichten te vertalen naar hun betekenis voor de dagelijkse zorg. In dit nummer staat de inzet van kunstmatige intelligentie (hier afgekort als AI) centraal. Dit keer wordt een recente systematische review besproken waarin wordt onderzocht hoe AI ‘in realtime’ (direct in de spreekkamer) kan worden ingezet om psychologische behandelingen bij emotionele problemen te ondersteunen. De implicaties van deze review voor de toekomst van AI in de GGZ worden besproken. In wat volgt, kunt u lezen dat AI veel te bieden heeft en de clinicus nu al in meerdere domeinen kan ondersteunen. Tegelijkertijd bevindt het onderzoek naar AI in de GGZ zich nog in een pril stadium. De bestaande studies zijn kleinschalig, zijn sterk heterogeen en laten zien dat zowel methodologische, technische als menselijke factoren de toepassing in de praktijk kunnen bemoeilijken. Het gaat hierbij niet in de laatste plaats om digitale adaptatie en assimilatie en om de vraag hoe wij ons als clinici kritisch én constructief verhouden tot deze snelle technologische ontwikkelingen.

De logopedist behandelt het merendeel van de kinderen, adolescenten en volwassenen die stotteren. De Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie heeft een monodisciplinaire richtlijn ontwikkeld voor stotteren: Richtlijn stotteren kinderen, adolescenten en volwassenen (2014 en 2020). In deze richtlijn worden aanbevelingen gegeven wanneer de logopedist dient te verwijzen naar een psychotherapeut en wanneer de logopedist en psychotherapeut kunnen samenwerken. In dit artikel krijgt de lezer relevante kennis aangereikt over stotteren en de behandeling van stotteren. De psychotherapeut kan op het gebied van cognitieve therapie, gedragstherapie en verwerking van nare, betekenisvolle gebeurtenissen een bijdrage leveren aan de behandeling van stotteren.

Groepstherapie wordt gezien als een van de oplossingen om wachttijden in de GGZ te verminderen. Het uitvoeren van groepstherapie is een vak en vraagt om specifieke kennis, kunde en vaardigheden. In dit artikel wordt u meegenomen in de kennis over groepstherapie, de evidentie daarvan, alsook in het toepassen van praktijkrichtlijnen, en het implementeren van groepen in de GGZ-praktijk. Ook leest u hoe het gebruik van vragenlijsten gedurende de groepsbehandeling u kan helpen als evidence-based groepsbehandelaar effectief aan het werk te gaan. Vervolgens krijgt u een praktisch stappenplan gepresenteerd om dit in de praktijk ten uitvoer te brengen. Er wordt afgesloten met een kritische noot en toekomstperspectief.

Prof. dr. Reinout Wiers is hoogleraar ontwikkelingspsychopathologie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Hij studeerde in 1992 cum laude af in de psychonomie in Amsterdam. Zes jaar later promoveerde hij eveneens cum laude aan de UvA in de experimentele psychopathologie. Wiers’ expertisegebied is verslaving, mentale gezondheid bij studenten en urban mental health. Samen met prof. dr. Claudi Bockting en dr. Harm Krugers leidt hij het Centrum voor Urban Mental Health, dat tot doel heeft nieuwe wegen te vinden om de stedelijke geestelijke gezondheid te verbeteren. Daarbij rekening houdend met de complexiteit en dynamiek van psychische problemen en psychische stoornissen in een stedelijke omgeving.

Groepstherapie is een krachtige, maar ook complexe vorm van psychotherapie. Juist in de interactie tussen cliënten ontstaat de mogelijkheid tot groei, reflectie en verandering. Deze interactie is echter geen toeval of chaos: binnen elke groep ontstaan patronen, dynamieken én rollen. Groepsrollen worden vaak zichtbaar wanneer ze disfunctioneel zijn. Zoals de zondebok, de stille deelnemer of de dominante rol. Maar welke positieve groepsrollen bestaan er? En wat gebeurt er als we als groepstherapeuten deze rollen gebruiken om betekenisvol leren binnen dit interpersoonlijk leren in de groep te stimuleren? De beschreven vignetten sluiten aan bij dit interpersoonlijk leren vanuit schematherapie. Dit nascholingsartikel richt zich op positieve groepsrollen of positieve procesrollen. Deze informele, dynamische rollen dragen bij aan het bevorderen van cohesie, reflectie en een veilig leer- en groeiklimaat in de groep. Door te kiezen voor een positieve benadering van groepsrollen kunnen therapeuten de dynamiek in de groep effectiever sturen en het herstelproces van de groepsleden beter ondersteunen.