Physios

De casus beschrijft het diagnostisch en therapeutisch proces van een 77-jarige man met urine- en anale incontinentie (ontlastingsincontinentie). Er is dus sprake van dubbele incontinentie. De huisarts heeft hem naar de bekkenfysiotherapeut verwezen. Als comorbiditeiten zijn aanwezig: lage rugklachten en diabetes mellitus type 2. Er is sprake van ‘lower urinary tract symptoms’ (LUTS) bij een benigne prostaatvergroting (BPH). Door de lage rugklachten en de dubbele incontinentie is de patiënt beperkt in ADL-activiteiten, zijn werk en sport. De incontinentieklachten leiden tot veel schaamte en sedentair gedrag. Volgens de richtlijn van de Nederlandse Vereniging voor Urologie (NVU) is bekkenfysiotherapie de eerste behandeloptie bij urine-incontinentie. Naast het optimaliseren van de consistentie van de ontlasting behoort bekkenfysiotherapie ook tot de evidence based behandelmogelijkheden bij anale incontinentie.

Spierziekten zijn elk op zich zeldzaam, maar bij elkaar opgeteld komen ze vaak voor. De meeste spierziekten zijn langzaam progressief. Dit vraagt om een anticiperend behandelbeleid, waarbij de behandeling dus niet alleen gericht is op de actuele problemen, maar ook op te verwachten problemen. Omdat fysiotherapeuten hieraan een belangrijke bijdrage kunnen leveren wordt in dit artikel een kapstok gegeven voor de behandeling en begeleiding van langzaam progressieve spierziekten op volwassen leeftijd door fysiotherapeuten, met een focus op trainen en bewegen als belangrijke interventie. Dit wordt geïllustreerd met een casus. Eerst worden de indeling en kenmerken van spierziekten beschreven. Daarna komen de primaire en secundaire gevolgen aan bod: directe gevolgen en gevolgen die ontstaan doordat patiënten hun leefstijl aanpassen. Met name secundaire gevolgen kunnen een aanknopingspunt voor therapie zijn. Aangezien genezing vrijwel niet mogelijk is, is de behandeling gericht op het behoud van de kwaliteit van leven. Anders dan enkele tientallen jaren geleden maakt een trainingsadvies vrijwel standaard deel uit van de behandeling. Veelal is een multidisciplinaire aanpak nodig die uiteindelijk tot doel heeft de patiënt optimaal te laten functioneren in zijn sociale context. Voor de fysiotherapeut zijn van belang: algemene aspecten van training, conditietraining, krachttraining, ademhalingsoefeningen en hulpmiddelen.

Bekkenbodemdisfuncties zijn voor fysiotherapeuten vaak onbekend terrein, terwijl ze een duidelijke relatie hebben met valrisico en met fysieke en cognitieve achteruitgang. Ouderen met urine- en/of anale incontinentie hebben de neiging om minder te bewegen waardoor ze in een negatieve spiraal terecht kunnen komen die leidt tot passiviteit en sedentair gedrag. Incontinentie kan ook een voorspeller zijn van fysieke en cognitieve achteruitgang, maar wordt nog niet als zodanig erkend. Daarnaast is incontinentie een sterk negatieve prognostische factor voor het herstel- of revalidatieproces. Uit schaamte wordt incontinentie door ouderen vaak niet gemeld, maar door fysiotherapeuten wordt er, mogelijk ook door schaamte, niet naar gevraagd. Voor fysiotherapeuten is niet altijd helder in welke gevallen naar een bekkenfysiotherapeut verwezen zou kunnen worden en wat zijzelf zouden kunnen doen. Daarom licht dit artikel toe wat de rol van de fysiotherapeut kan zijn in het diagnostisch en therapeutisch proces bij ouderen met bekkenbodemdisfuncties

Hoewel sporten duidelijke gezondheidsvoordelen heeft, zijn er veel mensen die niet graag sporten of niet kunnen sporten. Bovendien blijkt langdurig zitten een belangrijke risicofactor voor het ontstaan van diabetes en hart- en vaatziekten te zijn, die niet gecompenseerd kan worden door te sporten. Regelmatig onderbreken van zittijd door licht-intensieve fysieke activiteiten lijkt effectief om het risico op diabetes en hart- en vaatziekten te verminderen. Aangezien licht-intensieve fysieke activiteiten voor veel mensen beter haalbaar zijn dan intensief sporten, lijkt dit een veelbelovende strategie voor de preventie en behandeling van deze aandoeningen. Optimale gezondheidseffecten zijn te behalen door voldoende te sporten en zitten te onderbreken met lichte activiteit. Door concreet in te gaan op de persoonlijke en omgevingskenmerken van de patiënt kan de fysiotherapeut ondersteunen bij het aanwennen van een beweegpatroon dat het risico op diabetes en hart- en vaatziekten verkleint en het vóórkomen van complicaties doet afnemen.

Multiple sclerose is een auto-immuunaandoening waarbij het centrale zenuwstelsel wordt aangetast, hetgeen tot diverse neurologische symptomen leidt. Tot 1990 werd personen met MS aangeraden om fysieke activiteit te mijden, vanwege de veronderstelling dat beweging de ziekte zou verergeren. Rond 2000 werd voor het eerst aangetoond dat dit niet het geval is, waarna het wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van beweging exponentieel groeide. Intussen is het zelfs bekend dat, net als in de sportwereld, ‘high-intensity interval training’ (HIIT) wellicht de beste trainingsvorm is voor het verbeteren van diverse functionele en fitheidsparameters. Recent onderzoek toont aan dat ook zittijd een belangrijke nefaste invloed heeft op de gezondheid, en dat dit niet of moeilijk te compenseren is met training. Dit betekent dat een ideaal beweegpatroon voor Personen met MS bestaat uit een combinatie van HIIT en het reduceren van de zittijd. Voor elke patiënt dient individueel bekeken te worden wat de beste aanpassingen zijn.

De vergrijzing neemt toe en daarmee het aantal ouderen met fysieke beperkingen. Een van de belangrijkste oorzaken van deze fysieke beperkingen is sarcopenie, dat wordt gekenmerkt door het verlies van spiermassa, kracht en fysiek functioneren. Gevolgen van sarcopenie zijn een verhoogd risico op vallen, comorbiditeit, institutionalisering, hospitalisering en hogere zorgkosten. De oorzaken van sarcopenie zijn multifactorieel, waarbij inactiviteit en inadequate voedingsinname belangrijke factoren zijn. Door meer fysieke activiteit, met name een combinatie van duur- en krachtoefeningen, treedt adaptatie op van spiervezels type I en type II, wat resulteert in meer spiermassa, kracht en beter fysiek functioneren. Maar zonder adequate eiwitinname lukt dit niet optimaal. Een eiwitinname van 1,2-1,5 g/kg/d, verdeeld over vier eetmomenten (ontbijt, lunch, diner en avondmaaltijd), samen met een beweeginterventie lijkt de meest belovende behandeling te zijn voor thuiswonende ouderen, kwetsbare ouderen en ouderen in ziekenhuis- of revalidatiesetting. Een goede samenwerking tussen de beweegprofessional en voedingsprofessional is hierbij noodzakelijk