Quintesse

Psychosociale factoren zoals stress, angst, depressie, paniekstoornis en posttraumatische stressstoornis (PTSS) spelen een cruciale, maar vaak niet onderkende rol bij het ontstaan én de prognose van hart- en vaatziekten. Ze zijn sterk geassocieerd met een verhoogd risico op cardiovasculaire gebeurtenissen, slechtere overleving, verminderde kwaliteit van leven en lagere therapietrouw. In dit artikel worden de prevalentiecijfers uitgebreid besproken. Psychosociale klachten komen veel voor na een cardiale gebeurtenis, maar zij presenteren zich vaak somatisch. Hierdoor worden ze regelmatig niet herkend in de dagelijkse praktijk. Dit leidt tot persisterende klachten, meer zorggebruik en belemmeringen in revalidatie en werkhervatting. Dit kost de samenleving veel geld. Uit grote internationale studies blijkt dat psychosociale stress een risicofactor voor hart- en vaatziekten is die qua impact vergelijkbaar is met roken. Het negatieve effect van psychosociale stress blijkt zelfs groter dan dat van de bekende klassieke leefstijlfactoren zoals voeding, obesitas en bewegen. Bewustwording, kennis, gerichte anamnese en eenvoudige screening zijn essentieel om deze klachten tijdig te herkennen en daardoor adequaat te behandelen.

ME/CVS komt regelmatig voor in de bedrijfsgezondheidszorg; in Nederland wordt het aantal patiënten geschat op tienduizenden. Ondanks uitgebreid onderzoek ontbreekt een eenduidige oorzaak, wat vaak leidt tot gevoelens van onvoldoende erkenning en onbegrip bij patiënten. Beoordeling van de belastbaarheid door bedrijfs- en verzekeringsartsen bij deze patiënten is complex. De bedrijfsarts is spin in het web. Hij kan een sleutelrol spelen door tijdig passende interventies te organiseren, de balans tussen belasting en belastbaarheid te bewaken en concreet advies te geven. Maatwerk is daarbij essentieel. Het aantal werknemers dat jaarlijks instroomt in de WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen) is groot. Er bestaat brede erkenning dat ME/CVS gepaard kan gaan met substantiële beperkingen, maar niet-actuele richtlijnen en uiteenlopende interpretaties leiden tot aanzienlijke variatie in beoordelingen. Verdere ontwikkeling van richtlijnen en protocollen, gebaseerd op de meest recente wetenschappelijke inzichten over de ziekte, zal bijdragen aan betere beoordelingen en meer rechtsgelijkheid.

In Nederland hebben 1,8 miljoen mensen hart- en vaatziekten. Een deel van deze groep betreft mensen in de werkzame leeftijd, met name in de leeftijdsgroep van 45-67 jaar. Atriumfibrilleren of een hartinfarct kan een grote impact hebben op iemands dagelijks leven en ook consequenties hebben voor het arbeidsvermogen. Hoe schat u de belastbaarheid in, wat haalt u uit de medische gegevens, wat heeft u nodig uit het dagverhaal voor een goede beoordeling? Dit artikel geeft een praktische leidraad voor de inschatting van het arbeidsvermogen bij een cardiologische aandoening.

Angina en/of Ischemia with No Obstructive Coronary Arteries (ANOCA/INOCA) zijn vormen van angina en ischemie zonder obstructieve coronairvernauwingen, veroorzaakt door coronaire vaatdisfunctie zoals microvasculaire disfunctie en vaatspasmen. Deze aandoeningen komen relatief vaak voor bij mensen in de werkende leeftijd en gaan gepaard met een grillig, onvoorspelbaar klachtenbeloop, met in de literatuur een hogere prevalentie bij vrouwen. Patiënten presenteren zich met vaak langdurige en wisselende klachten, die niet altijd inspanningsgebonden zijn en ook vertraagd na belasting kunnen optreden. Dit bemoeilijkt herkenning en beoordeling in de spreekkamer. Onderzoek laat zien dat ANOCA/INOCA gepaard gaat met aanzienlijke beperkingen in functioneren, een verminderde kwaliteit van leven en een verhoogd risico op arbeidsuitval. Voor bedrijfs- en verzekeringsartsen vraagt dit om alertheid, aandacht voor variabele belastbaarheid en maatwerk in begeleiding. Ondanks lacunes in de huidige evidence is het mogelijk om, samen met de patiënt, te werken aan veilige en duurzame arbeidsparticipatie door het functioneren centraal te stellen.

Hartfalen is een groeiend gezondheidsprobleem in Nederland, met een ongunstige prognose en hoge mortaliteit. In westerse landen zijn coronaire hartziekten en hypertensie de belangrijkste oorzaken. Hartfalen kent verschillende pathofysiologische mechanismen waarbij zowel een normale als verminderde linkerkamerejectiefractie kan bestaan. De behandeling bestaat uit medicamenteuze therapie en niet-medicamenteuze interventies. Arbeidsparticipatie is belangrijk, maar werkhervatting na ziekenhuisopname blijkt vaak niet duurzaam, vooral bij aanwezigheid van comorbiditeit. Naast medische factoren beïnvloeden sociaaleconomische factoren en psychosociale aspecten het werkvermogen. Dit vraagt om actieve, multidisciplinaire begeleiding en structurele aandacht voor duurzame re-integratie van werknemers met hartfalen.

De arbeidsverhoudingen in Nederland zijn de afgelopen decennia sterk veranderd. Waar vroeger de nadruk lag op collectieve afspraken tussen werkgevers, werknemers en overheid, zien we tegenwoordig een groeiende individualisering van de arbeidsrelatie. De rol van sociale partners verschuift, terwijl nieuwe werkvormen, flexibilisering en maatschappelijke thema’s als werkdruk en mentale gezondheid de agenda steeds meer bepalen. Deze ontwikkelingen hebben een directe invloed op arbeid en gezondheid. Zo laat de Arbobalans 20241 zien dat psychische klachten en werkdruk blijven toenemen. De veranderende arbeidsverhoudingen vragen ook om een herbezinning op de rol van arboprofessionals, zoals de bedrijfsarts. Dit artikel geeft een beknopt overzicht van de historische ontwikkelingen, actuele trends en toekomstgerichte vernieuwingen. Daarbij wordt specifiek ingegaan op de verticale en horizontale arbeidsverhoudingen, de gevolgen voor inzetbaarheid en gezondheid en de veranderende rol van de bedrijfsarts.