FocusVasculair

Lipodystrofie is een heterogene groep van zeldzame aangeboren (genetisch) en verworven aandoeningen die zich kenmerkt door een verlies van functioneel vetweefsel en/of een abnormale verdeling van het vetweefsel. De mate van vetweefselverlies varieert van partieel tot gegeneraliseerd. Het klinisch beeld wordt vaak verward met diabetes en obesitas. Met name bij mannen is lipodystrofie moeilijk te herkennen. Als gevolg van het vetweefselverlies ontstaan ernstige metabole complicaties zoals insulineresistentie, diabetes mellitus, hypertriglyceridemie, hepatosteatose en bij vrouwen vaak polycysteusovariumsyndroom (PCOS). Patiënten met lipodystrofie ervaren daarnaast een psychische belasting met een laag zelfbeeld en verminderde kwaliteit van leven. Herkenning van lipodystrofie is van groot belang voor tijdige diagnose en behandeling. Dieet en fysieke activiteit zijn de hoekstenen van de behandeling. Daarnaast richt de behandeling zich op metabole complicaties met onder andere metformine en insuline bij diabetes en fibraten en statines bij hypertriglyceridemie. Voor behandeling van gegeneraliseerde lipodystrofie is metreleptine effectief gebleken.

Tinka van Trier is huisarts in opleiding, epidemioloog en promoveerde in 2024 aan de Universiteit van Amsterdam op haar proefschrift Cardiovascular risk and prevention. Na haar promotie deed zij onderzoek naar risicocommunicatie aan het gerenommeerde Harding Center for Risk Literacy in Potsdam (Duitsland). Vanuit die expertise werkt ze nu aan verschillende projecten die patiëntgerichte communicatie over cardiovasculaire risicomodellen verbeteren. Promotoren: R.J.G. Peters en W.J.M. Scholte op Reimer.

Obesitas is een belangrijke risicofactor voor hartfalen (HF), vooral voor HF met behouden ejectiefractie (HFpEF). Ondanks vooruitgang in de behandeling blijft HF een ongeneeslijke aandoening met hoge morbiditeit en mortaliteit. Gewichtsverlies via leefstijlinterventies, medicatie of bariatrische chirurgie kan bijdragen aan symptoomverlichting, maar effectiviteit en duurzaamheid variëren. Medicatie gebaseerd op incretine, zoals semaglutide en tirzepatide, tonen veelbelovende resultaten in HFpEF-patiënten met obesitas, waaronder verbeterde inspanningscapaciteit, gezondheidsstatus en minder HF-gerelateerde events. Toekomstig onderzoek moet zich richten op langetermijneffecten, lichaamssamenstelling en vetverdeling. Het gebruik van alleen BMI is ontoereikend: nauwkeurigere maten van centrale adipositas zijn nodig. Geïntegreerde zorgmodellen en vroegtijdige herkenning van obesitas-gerelateerd HF, met aandacht voor multimorbiditeit, zijn essentieel voor effectieve preventie en behandeling. Uniforme meetmethoden en meer inzicht in de rol van ectopisch vet kunnen leiden tot gepersonaliseerde behandelstrategieën en betere uitkomsten voor patiënten met HF en obesitas.

Het cerebrale hyperperfusiesyndroom (CHS) is een zeldzame maar ernstige complicatie na carotisrevascularisatie. Door een verstoring van de cerebrale autoregulatie ontstaat een pathologische toename van de bloeddoorstroming in de hemisfeer die van bloed wordt voorzien door de behandelde arteria carotis. Dit kan leiden tot neurologische achteruitgang als gevolg van hersenoedeem en bloedingen. De aandoening manifesteert zich vaak binnen enkele dagen na de ingreep met typisch unilaterale hoofdpijn, maar kan ook gepaard gaan met meer algemene symptomen zoals diffuse hoofdpijn, verwardheid of misselijkheid. De diagnostiek bestaat uit beeldvorming (CT, MRI) en klinische monitoring. Preventie en behandeling richten zich vooral op strikte bloeddrukregulatie en neurologische bewaking. Vroege herkenning is essentieel voor een gunstige uitkomst.

Dr. Eline van der Valk rondt binnenkort haar opleiding tot internist-endocrinoloog af. Gedurende haar opleiding heeft zij het klinisch werk afgewisseld met onderzoek naar obesitas, en dan met name naar de rol van stresshormonen (cortisol/cortison) en inflammatie. Op 11 december 2024 verdedigde ze haar proefschrift, getiteld Stress en immuniteit, nieuwe perspectieven voor obesitas. Dit proefschrift werd door de Nederlandse Vereniging voor Endocrinologie uitgeroepen tot beste proefschrift van het jaar 2024, en verschillende hoofdstukken ervan werden onderscheiden als beste artikel, onder andere vanuit de Netherlands Association for the Study of Obesity en vanuit de Nederlandse Vereniging voor Endocrinologie. Van der Valk hecht er waarde aan dat haar onderzoeksresultaten ook bij het publiek terechtkomen. Haar werk is dan ook regelmatig te zien en te horen geweest op tv, radio, maar ook op (inter)nationale congressen en nascholingen. In haar vrije tijd houdt ze van bootcampen, tuinieren en koken, en eropuit gaan met haar man en drie kinderen. Promotoren: prof. dr. E.F.C. van Rossum en dr. A.M. Iyer

De diagnostiek en behandeling van ulcera van het been vormen complexe klinische uitdagingen die nauwe samenwerking vereisen tussen artsen uit verschillende disciplines. In dit artikel bespreken we de karakteristieken van diverse soorten ulcera aan de hand van een casus. Het betreft een 87-jarige patiënte die na een val een erg pijnlijk ulcus aan het laterale onderbeen ontwikkelde, gekenmerkt door oppervlakkige centrale necrose, irregulaire vorm en reticulair erytheem. Op basis van het kenmerkende beeld werd de diagnose ulcus van Martorell gesteld, een zeldzaam en zeer pijnlijk ulcus. We doorlopen de diagnostische stappen om onderscheid te maken met veelvoorkomende soorten ulcera zoals het veneuze, arteriële en neuropathische ulcus. Nadien bespreken we de behandeling van het ulcus van Martorell, dat een multidisciplinaire aanpak vereist. Deze aanpak bestaat uit adequate bloeddrukregulatie, intensieve wondverzorging, pijnmanagement en zo nodig chirurgische interventie. De auteurs benadrukken het belang van tijdige herkenning van het soort ulcus en doelgerichte behandeling om een optimale wondgenezing te bereiken.