A&I

Wereldwijd neemt de antimicrobiële resistentie de komende jaren sterk toe. Dit gaat gepaard met een almaar toenemende resistentie-geassocieerde mortaliteit. Een van de belangrijkste interventies om dit tegen te gaan is Antimicrobial Stewardship (AMS), een brede strategie met acties gericht op het bevorderen van verantwoord antibioticagebruik en het tegengaan van resistentie. Het doel is antimicrobiële middelen zo te gebruiken dat de effectiviteit behouden blijft voor huidige en toekomstige patiënten. Bij AMS draait het daarbij om de vraag welke antibiotische therapie wanneer te starten, in welke toedieningsvorm, hoelang en gepaard met welke diagnostiek (de ‘wat’ van AMS). Ook het ‘hoe’ speelt een belangrijke rol: hoe kunnen antibioticateams (A-teams) in onze ziekenhuizen verantwoord antibioticabeleid introduceren met daarin de focus op een multidisciplinaire aanpak en implementatie van (lokale) richtlijnen? In dit artikel worden de belangrijkste klinisch relevante onderdelen van AMS nader toegelicht.

Infectiepreventiemaatregelen, zoals het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM), vormen een hoeksteen van duurzame perioperatieve zorg. Wetenschappelijke onderbouwing voor sommige van deze interventies blijkt echter opvallend beperkt. Ten eerste, het dragen van mond-neusmaskers – door niet-steriel personeel – op de operatiekamer heeft geen aangetoond effect op de preventie van postoperatieve wondinfecties. Ten tweede, het dragen van een steriele jas bij plaatsing van een epidurale katheter heeft ook geen aantoonbaar effect op het voorkomen van infecties. Bovendien staat het onnodig gebruik van PBM haaks op de verduurzaming en kostenbeheersing in de zorg. Omdat het voorzorgsprincipe (‘baat het niet, dan schaadt het niet’) toch nog leidend is, zijn de nationale en internationale richtlijnen op deze vlakken nog niet (eenduidig) aangepast. Een kritische herziening van deze infectiepreventierichtlijnen is daarom noodzakelijk, zodat middelen, aandacht en zorgcapaciteit gericht kunnen worden op maatregelen die aantoonbaar effectief zijn.

Het stellen van de diagnose bij een infectie van het centraal zenuwstelsel kan een uitdaging zijn. Om de kans op herstel te verhogen en op langdurig neurologische schade, zoals cognitieve problemen, gehoorverlies, evenwichtsstoornissen, hoofdpijn en epilepsie, te verkleinen, is het van groot belang vlot adequate diagnostiek in te zetten en vooral tijdig met de juiste (empirische) behandeling te starten. Symptomatologie en aanvullend onderzoek kunnen aanwijzingen geven wat de diagnose is.

Antibiotica behoren tot de meest voorgeschreven medicijnen in de kliniek. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de antibiotica die het meest relevant zijn voor clinici in Nederlandse ziekenhuizen. Aan bod komen basale microbiologie, farmacokinetiek en farmacodynamiek van antibiotica en antibioticaresistentie. Vervolgens worden het werkingsmechanisme, spectrum en de belangrijkste bijwerkingen van de bètalactams, aminoglycosiden, fluorochinolonen en andere veelgebruikte antibiotica besproken. Tot slot wordt ingegaan op antibiotica-allergieën en rationeel antibioticabeleid.

Ultraviolet-C (UV-C)-desinfectie wordt steeds vaker ingezet als aanvullende methode om transmissie van ziekenhuispathogenen te voorkomen, met name op ziekenhuisafdelingen waar intensieve zorg wordt verleend, zoals de Intensive Care (IC). Deze review bespreekt de microbiële effectiviteit van UV-C binnen twee primaire toepassingsgebieden: oppervlaktedesinfectie van patiëntenkamers met behulp van mobiele units en autonome robots, en desinfectie van medische hulpmiddelen zoals kanaalloze endoscopen en echoprobes via gesloten-kastsystemen. Daarnaast worden luchtdesinfectie via bovenkamer-UV-C en integratie in verwarmings-, ventilatie- en airconditioningsystemen (heating, ventilation and airconditioning, HVAC) kort benoemd als aanvullende toepassingen, evenals UV-C-toepassing in (drink)watervoorzieningen. Centraal staat het gebruik van UV-C-licht: een droge, chemievrije vorm van desinfectie die zich aandient als een effectief en duurzaam alternatief voor conventionele methoden. Tot slot worden praktische randvoorwaarden besproken voor veilige en effectieve implementatie in de klinische praktijk.

Lennart Wasmoeth houdt van de combinatie van anesthesie en pijngeneeskunde. Hij is opgeleid in het Amsterdam UMC, waarna een fellowship pijngeneeskunde volgde. Momenteel is Wasmoeth werkzaam als anesthesioloog-pijnspecialist in het St. Antonius in Nieuwegein, waar hij oncologische pijnbestrijding en palliatieve zorg als aandachtsgebieden heeft. Wasmoeth is actief lid van het nationaal multidisciplinair PENG-consortium dat veel onderzoek doet naar de werking en implementatie van PENG-blokkades bij kwetsbare ouderen die een heupfractuur hebben, maar waarbij een operatie niet gewenst is. A&I ging met hem in gesprek over het vak pijngeneeskunde.