Behandeling van secundair Raynaud: de nieuwe Nederlandse richtlijn in de praktijk
In 2026 is de eerste Nederlandse richtlijn voor de behandeling van het secundair fenomeen van Raynaud en digitale ulcera in de tweede en derde lijn gepubliceerd. Deze multidisciplinaire richtlijn biedt handvatten voor de behandeling van patiënten met secundair Raynaud bij auto-immuunziekten zoals systemische sclerose. De richtlijn maakt onderscheid tussen het ongecompliceerde secundair fenomeen van Raynaud en een situatie wanneer dit gecompliceerd wordt door digitale ulcera en kritieke ischemie. Dit onderscheid is essentieel voor de keuze van de juiste behandeling. Behandeling van het fenomeen van Raynaud vindt plaats in een samen-beslissen-model. Niet-medicamenteuze maatregelen vormen de basis van de behandeling. Gezien het gebrek aan wetenschappelijke studies, worden er algemeen geldende globale aanbevelingen gedaan, die gedragen worden door patiëntvertegenwoordigers en experts uit het veld. Calciumantagonisten vormen de eerste medicamenteuze keus, gevolgd door PDE-5-remmers, die sinds eind 2025 worden vergoed voor deze indicatie. Bij digitale ulcera en kritieke ischemie is tijdige behandeling met intraveneuze prostacyclines (met name iloprost) essentieel om definitieve schade te beperken en pijn onder controle te krijgen. Het herkennen van onderhoudende factoren, zoals infectie, is van groot belang, gevolgd door gerichte wondbehandeling. Afhankelijk van lokale expertise en patiëntvoorkeuren kan dit worden aangevuld met botulinetoxine-injecties of perifere sympathectomie. Endothelinereceptorantagonisten kunnen worden overwogen ter preventie van nieuwe ulcera, toegevoegd aan medicamenteuze onderhoudsbehandeling en leefregels. Multidisciplinaire samenwerking binnen een centrum en in regionaal verband is cruciaal.
Leerdoelen
Na het bestuderen van deze content:
- kent u de belangrijkste niet-medicamenteuze en medicamenteuze behandelopties voor patiënten met het secundair fenomeen van Raynaud en kunt u deze stapsgewijs toepassen
- herkent u digitale ulcera en kritieke ischemie als medisch spoedgeval en weet u welke acute behandeling geïndiceerd is
- kunt u een multidisciplinair behandelplan opstellen voor patiënten met digitale ulcera, inclusief het herkennen van behandelbare onderhoudende factoren
- kunt u samen met de patiënt beslissen over de optimale behandelstrategie, rekening houdend met de beperkte wetenschappelijke onderbouwing en individuele voorkeuren