Physios

Musculoskeletale aandoeningen komen veelvuldig voor en de invloed van leefstijlfactoren hierop is groot. Voorbeelden hiervan zijn slaap, voeding en roken en deze factoren kunnen het proces van neuro-inflammatie versterken. Er zijn diverse vormen van pijn en centrale sensitisatie is een proces wat versterkt kan worden door negatief beïnvloedende leefstijlfactoren. Er is een sterke wederkerige relatie tussen slaap en pijn. Een slecht voedingspatroon kan de neuro-inflammatie versterken en roken heeft een negatieve invloed op weefselherstel. De rol van de fysiotherapeut kan liggen op het vlak van informeren over de rol van deze leefstijlfactoren op het gezondheidsprobleem.

Nederlanders met een chronische aandoening bewegen minder vaak dan mensen zonder een chronische aandoening. Hier is nog veel winst te behalen, aangezien bewegen een belangrijk onderdeel is van een gezonde leefstijl. Ook kan bewegen bij chronische aandoeningen de ziektelast verlagen en progressie vertragen. Dit artikel geeft informatie over de beweegrichtlijnen, de positieve effecten van bewegen en over bewegen bij verschillende chronische aandoeningen. De adviezen voor de afzonderlijke aandoeningen zijn gebaseerd op de gratis online gesprekstool Bewust bewegen met chronische aandoeningen van het Kenniscentrum Sport & Bewegen, bestaande uit wetenschappelijk onderbouwde informatie.

Valincidenten komen vaak voor onder ouderen, met alle negatieve gevolgen van dien, voor zowel het individu als de maatschappij. Veel van deze valincidenten zijn het gevolg van onverwachte balansverstoringen (perturbaties) tijdens het lopen, zoals struikelen of uitglijden. Perturbatietraining (PBT) traint herstelreacties op onverwachte balansverstoringen en lijkt effectiever voor het verminderen van het valrisico dan traditionele vormen van balanstraining. Fysiotherapeuten zijn nog vaak onvoldoende bekend met deze vorm van reactieve balanstraining. Dit artikel laat zien dat PBT een veelbelovende aanpak lijkt om het valrisico bij ouderen te verminderen, maar dat verdere ontwikkeling en standaardisatie voor toepassing in de praktijk nodig zijn. De ontwikkeling van protocollen en gebruiksvriendelijke meetinstrumenten is essentieel om fysiotherapeuten te ondersteunen. Wel kan al worden aanbevolen om reactieve balanscontrole waar mogelijk te integreren als onderdeel van balanstraining.

Tijdens patiënteducatie richt de fysiotherapeut zich op het beïnvloeden van ziektepercepties. Dit doet hij vanuit de rol van docent in het communicatief handelen. Ziektepercepties zijn mede bepalend voor gedrag, veroorzaken lichamelijke reacties (ook wel ‘embodiment’ genoemd) en kennen een gelaagdheid van oppervlakkig en eenvoudig naar diep en complex. De docent kiest een expliciete informatieoverdracht in het geval van oppervlakkige en eenvoudige ziektepercepties en een meer impliciete informatieoverdracht in het geval van diepe en complexe ziektepercepties. Hierbij werkt hij vanuit een gidsende houding en werkwijze: minder zenden en meer overleggen. Kritisch zijn op de eigen woordkeuze vormt hierin ook een belangrijk aspect. Ziektepercepties zijn sturend voor gedrag. Om gedragsverandering tot stand te brengen combineert de fysiotherapeut zijn rol als docent met zijn rol als coach.

Vallen is een groot en toenemend probleem dat naast veel persoonlijk leed ook hoge maatschappelijke (zorg) kosten met zich meebrengt. Na het luiden van de noodklok door VeiligheidNL werd valpreventie in 2021 als speerpunt opgenomen in het coalitieakkoord. In opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft VeiligheidNL in samenwerking met diverse stakeholders de landelijke ketenaanpak Valpreventie vormgegeven. Stapsgewijs staat hierin beschreven hoe een 65-plusser begeleid wordt, vanaf het bepalen van de mate van valrisico, via de eventuele valrisicobeoordeling, de keuze van het best passende valpreventief beweegprogramma en zorg op maat tot het faciliteren van ondersteuning in het reguliere sport- en beweegaanbod zodat iemand actief kan blijven. Na twee jaar is het tijd voor een evaluatie van de landelijke ketenaanpak. De balans wordt in dit artikel opgemaakt: wat gaat er goed, wat kan er beter en waar liggen kansen en uitdagingen.

Gedurende het ziekteproces van dementie worden ook de pijnsystemen in het brein aangetast. Pijn is voor iedereen een verontrustend symptoom, bij mensen met dementie helemaal. Het is voor hen moeilijk om goed te communiceren over pijn en dat leidt vaak tot onrust bij de persoon met dementie. Pijnobservatieschalen, zoals de Pain in Impaired Cognition met 15 items (PAIC 15), zijn een goed alternatief om pijn in kaart te brengen bij mensen met dementie en zijn ook goed te gebruiken door de fysiotherapeut. De behandeling van pijn moet bij deze patiënten altijd óók niet-medicamenteus zijn, waarbij de fysiotherapeut een grote rol speelt.