Nervus

Bij oudere patiënten met een neurologische aandoening komen valincidenten frequent voor. Vanwege de negatieve gevolgen die valincidenten kunnen hebben (bijv. letsel of valangst) is het raadzaam alert te zijn op signalen van een verhoogd valrisico, en zo nodig te verwijzen voor aanvullende valpreventieve interventies. In dit nascholingsartikel wordt beschreven hoe het valrisico snel kan worden beoordeeld op basis van de valgeschiedenis, problemen met lopen of het houden van balans en valangst. Vervolgens worden op basis van wetenschappelijk bewijs handvatten aangereikt voor interventie, vertaald naar het Nederlandse zorgaanbod.

Tijdens een acute infectie komen cognitieve klachten zoals aandachts- en concentratiestoornissen, een ‘vol hoofd’ of brainfog frequent voor. Soms ontwikkelt zich een delier vanuit dit soort klachten, met name bij ouderen. Met het verdwijnen van de infectie stoppen meestal ook de cognitieve klachten, maar niet altijd. Vooral bij ouderen kunnen cognitieve klachten na een infectie persisteren als onderdeel van een zogenaamd postacuut infectiesyndroom (PAIS). Er zijn zelfs aanwijzingen dat PAIS een voorbode of oorzaak van de ziekte van Alzheimer kan zijn. Sinds de COVID-19-epidemie is hierover veel bekend geworden, maar een PAIS kan ook bij andere infecties voorkomen, zoals bij HIV-infectie, neuroborreliose en een varicellazosterinfectie. In dit artikel wordt het PAIS besproken met nadruk op het voorkomen bij ouderen en de mogelijke langetermijngevolgen. Ook ter sprake komt wat de pathofysiologie van PAIS is en welke therapeutische mogelijkheden er zijn.

De toename van oudere patiënten met lumbale kanaalstenose (LKS) stelt artsen voor de uitdaging om passende behandelkeuzes te maken. Decompressieve chirurgie kan mobiliteit en zelfstandigheid verbeteren, maar de uitkomsten variëren sterk. Slechte resultaten hangen vaak samen met kwetsbaarheid en verminderd herstelvermogen, eerder dan met leeftijd of MRI-bevindingen. Kwetsbaarheid verwijst naar verminderde fysieke reserve, terwijl herstelvermogen de capaciteit tot functioneel herstel na een ingreep beschrijft. In het artikel wordt gepleit voor een ‘stepped care’-aanpak, waarbij de intensiteit van beoordeling (zoals het comprehensive geriatric assessment) wordt afgestemd op de complexiteit van de patiënt. Casus van twee patiënten illustreren hoe individuele factoren, zoals motivatie, comorbiditeit en sociale context, cruciaal zijn in de besluitvorming. Expliciete bespreking van behandeldoelen en gedeelde besluitvorming zijn essentieel. Door kwetsbaarheid en herstelvermogen vroegtijdig in kaart te brengen en eventueel prehabilitatie in te zetten, kunnen complicaties worden verminderd en kan passende zorg worden gerealiseerd. Zorg op maat vraagt om meer dan chirurgische expertise alleen.

Veel neurologische patiënten zijn ouder en de neurologische anamnese, het neurologisch onderzoek en de begeleiding bij deze groep is zeer taal- en communicatiegevoelig. Daarom besteden we in dit artikel aandacht aan een aantal valkuilen in de communicatie met oudere patiënten en geven tips voor passend taalgebruik, om te beginnen met het vermijden van het te pas en te onpas gebruiken van het onschuldig lijkende, maar vaak pejoratief verstane woordje ‘nog’.

Dit artikel gaat over erfelijke metabole ziekten met hyperammoniëmie als oorzaak van een veranderd bewustzijn. Het is altijd belangrijk om hyperammoniëmie op te nemen in de differentiële diagnose van een patiënt met een veranderd bewustzijn zonder duidelijke oorzaak, ook als er geen leverproblemen zijn. Er kan dan namelijk sprake zijn van een erfelijke metabole ziekte met hyperammoniëmie en die is vaak goed behandelbaar, juist op volwassen leeftijd. Vertraging in het stellen van de diagnose kan leiden tot onherstelbare schade of zelfs overlijden. Aan de hand van drie casus worden de belangrijke aanwijzingen voor het herkennen van een dergelijke erfelijke metabole ziekte beschreven, hoe de juiste diagnostiek in te zetten en een tijdige behandeling op te starten.

Corticosteroïden spelen een cruciale rol in de behandeling van verschillende neurologische aandoeningen zoals multipele sclerose en myasthenia gravis vanwege hun anti-inflammatoire werking. Daarnaast gaat met name dexamethason ook oedeemvorming in het centraal zenuwstelsel tegen. Corticosteroïden beïnvloeden de hypothalamus-hypofyse-bijnieras en hebben brede effecten op het lichaam. Farmacologisch variëren ze in potentie, halfwaardetijd, mineralocorticoïde eigenschappen en de mate van passage van de bloed-hersenbarrière, wat hun klinische toepassing bepaalt. Naast hun therapeutische voordelen brengen corticosteroïden aanzienlijke risico’s met zich mee, zoals ontwikkeling van osteoporose, diabetes mellitus, hypertensie, adipositas en myopathie. Ze kunnen ook leiden tot neuropsychiatrische bijwerkingen, slaapstoornissen en een verhoogde infectiegevoeligheid. Langdurig gebruik onderdrukt de natuurlijke cortisolproductie, wat kan leiden tot tertiaire bijnierschorsinsufficiëntie. Om bijwerkingen te beperken, wordt aanbevolen corticosteroïden in zo laag mogelijke dosering en voor een zo kort mogelijke periode te gebruiken. Monitoring van patiënten tijdens gebruik van corticosteroïden is essentieel. Bij langdurig gebruik kunnen preventieve maatregelen geïndiceerd zijn.